Browse
Recent Submissions
Item Wzór użytkowy - przedmiot ochrony(2022) Jarosz-Zgoda, Ewelina; Żakowska-Henzler, HelenaJednym z zagadnień, które w ostatnich dekadach stanowi przedmiot dyskusji wśród przedstawicieli doktryny i praktyki, jest zasadność istnienia, a więc i ochrony rozwiązań technicznych, które nie spełniają przesłanek zdolności patentowej. Chodzi o rozwiązania, które nie są nowe lub dostatecznie doniosłe w rozumieniu prawa patentowego lub taka ich kwalifikacja byłaby co najmniej wątpliwa. Do tej kategorii osiągnięć należą w szczególności rozwiązania określane mianem wzorów użytkowych, które także są przedmiotem tych kontrowersji. Najogólniej rzecz ujmując spór dotyczy tego, czy istnieją racje dla uczynienia takich rozwiązań przedmiotem praw wyłącznych, a jeśli istnieją to czy należy umożliwić ich ochronę w ramach systemu patentowego, czy też ustanowić dla nich odrębny reżim ochrony. Zagadnienie to stanowi element szerszej dyskusji dotyczącej optymalnego z punktu widzenia interesu publicznego modelu ochrony dóbr niematerialnych prawami wyłącznymi – prawami własności intelektualnej. Kontrowersje dotyczą przede wszystkim tego, co powinno być przedmiotem ochrony patentowej1. Zagadnienie to nabiera szczególnej aktualności w kontekście narastającego sceptycyzmu wobec tezy o jednoznacznie pozytywnym oddziaływaniu systemu ochrony patentowej na dobro ogółu, w tym na rozwój gospodarczy i postęp techniczny. Kontrowersje związane z ochroną patentową wynikają także z ogólnego. spadku jakości rozwiązań zgłaszanych do ochrony patentowej. Na tle tych dyskusji dotyczących ochrony patentowej, tym większe wątpliwości może budzić celowość ochrony osiągnięć technicznych, które przesłanek ochrony patentowej nie spełniają.Item Patent pledges na tle polskich instytucji prawnych, ze szczególnym uwzględnieniem licencji otwartej(2022) Lenarczyk, Gabriela; Podrecki, Paweł; Zemła-Pacud, ŻanetaPatent pledges na tle polskich instytucji prawnych, ze szczególnym uwzględnieniem licencji otwartej jest pierwszym w polskiej doktrynie prawa własności intelektualnej opracowaniem, poświęconym deklaracjom patentowym, a także pierwszym monograficznym opracowaniem tej tematyki na gruncie prawa kontynentalnego w światowym piśmiennictwie. Autorka usystematyzowała dorobek doktryny i judykatury w badanym zakresie, poddając je konstruktywnej krytyce, a także formułując oryginalne opinie i tezy, włącznie z opracowaniem pierwszej definicji deklaracji patentowej w polskiej literaturze prawniczej. Deklaracje patentowe są stosunkowo nowym instrumentem zapewniania dostępu do rozwiązań chronionych patentami, kształtującym się w ramach prywatnych inicjatyw uczestników różnych rynków. Stanowią wyłom w tradycyjnie pojmowanej koncepcji patentu jako instrumentu opartego na paradygmacie wyłączności i przyczyniającego się do budowy pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstw. Zauważalną barierę dla dalszego kształtowania się i popularyzacji deklaracji patentowych stanowi brak ich formalnoprawnej regulacji. Głównym celem monografii jest zatem umiejscowienie instytucji deklaracji patentowej w polskim systemie prawnym. Dr Gabriela Lenarczyk przedstawiła także dostępne ścieżki dochodzenia roszczeń na podstawie deklaracji patentowej, które mogłyby przysługiwać podmiotom poszukującym ochrony prawnej w Polsce. Problem badawczy ukazany został na tle innych instytucji prawnych, takich jak licencja otwarta. Autorka sformułowała precyzyjne postulaty de lege ferenda, których uwzględnienie przez ustawodawcę umożliwiłoby wykorzystanie licencji otwartej jako narzędzia upowszechniania technologii równie skutecznego jak deklaracja patentowa. Szczególną aktualność i doniosłość dla rozwoju prawa własności intelektualnej nadaje pracy uwzględniony kontekst pandemii COVID-19, uświadamiający znaczenie tempa dzielenia się innowacjami. Monografia stanowi cenne źródło wiedzy dla prawników, naukowców i twórców prawa zainteresowanych ewolucją prawa patentowego w XXI w.Item Odpowiedzialność za culpa in contrahendo w kodeksie cywilnym(2022) Gałązka, Magdalena; Kordasiewicz, BogudarPodstawową formą aktywności w sferze stosunków prawnych, za pomocą której członkowie danej społeczności organizują swoje życie, jest dokonywanie czynności prawnych. Wśród tych ostatnich najważniejszą grupę stanowią umowy. Zawiera się je w bieżących codziennych sprawach, ale także w daleko poważniejszych przedsięwzięciach. Umowa jest bowiem elastycznym narzędziem, którego elementy mogą być swobodnie kształtowane przez kontrahentów, w zależności od ich indywidualnych potrzeb. Dynamika obrotu i jego automatyzacja powodują, że sam proces zawierania umowy może trwać przez dłuższy czas, angażując środki finansowe i osobowe. Współczesne umowy dotyczą nadto coraz bardziej złożonych i skomplikowanych zagadnień i mają coraz wyższą wartość. Konsekwencje zawierania takich umów są poważne dla stron. Szczególnie istotny staje się zatem charakter więzi łączącej kontrahentów w okresie przedumownym i związana z tym ich ewentualna odpowiedzialność za wyrządzenie szkody. Odpowiedzialność kontrahentów za czyn popełniony przed zawarciem umowy przez długi czas nie stanowiła przedmiotu specjalnego zainteresowania polskiej nauki prawa. Pierwsza monografia, która częściowo odnosi się do tego tematu – „Przygotowanie umowy w świetle kodeksu zobowiązań” autorstwa Józefa Górskiego – pochodzi z 1938 roku i stanowi opracowanie przygotowane na gruncie kodeksu zobowiązań. Do zajęcia się szczegółowo kwestią odpowiedzialności ex culpae in contrahendo skłania nie tylko szczególna popularność tego zagadnienia w zagranicznej literaturze prawniczej, ale przede wszystkim zmiany ustawodawcze w kodeksie cywilnym. Ustawą z 14 lutego 2003 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 49 poz. 408) dodano dwa przepisy bezpośrednio odnoszące się do odpowiedzialności in contrahendo – art. 72 § 2 k.c., stanowiący regulację o charakterze ogólnym oraz art. 721 k.c., regulujący kwestię ujawnienia w toku negocjacji informacji poufnych. Warto skonfrontować wnioski wypływające z analizy nowo wprowadzonych regulacji z dotychczasowymi poglądami na istotę odpowiedzialności w kontraktowaniu.Item Odroczenie kary pozbawienia wolności w prawie polskim(2022) Tekliński, Jarosław; Skupiński, Jan; Kosonoga-Zygmunt, JuliaProces wykonywania orzeczeń sądowych zorientowany jest na wypełnienie i konsekwentne dążenie do osiągnięcia celów, które tak ustawodawca, jak i sąd orzekający w sprawie, pokładali w stosowaniu określonych środków reakcji karnej na zachowanie podmiotu postępowania. Można przyjąć założenie, że w walce z przestępczością istnieje jedność celów orzekania i wykonywania kary, przy oczywiście, stosowaniu szerokiej gamy środków zmierzających do osiągnięcia założonych celów w różnych stadiach postępowania karnego. O prawidłowości stosowania odroczenia, przesądza nie tylko właściwa interpretacja przepisów karnych wykonawczych. Wiąże się ono również z koniecznością właściwego odkodowania celów, jakie w konkretnym przypadku stawiane są do osiągnięcia, albowiem odroczenie ma charakter celowy, a „odpadnięcie” celu może skutkować odwołaniem odroczenia. Jeżeli chodzi o praktykę stosowania odroczenia, to znaczenie tej instytucji przejawia się nie tylko w tym, że współkształtowała ona i współkształtować będzie taką instytucję jak warunkowe zawieszenie wykonania kary. Również i w tym, że skoro odwleka ona w czasie wykonanie kary pozbawienia wolności, musi zatem wpływać na wysokość populacji więziennej, a więc na obraz prizonizacji kraju. Problematyka odroczenia wykonania kary pozbawienia wolności stanowi zatem z jednej strony atrakcyjny, pod względem teoretycznym, obszar dociekań naukowych, z drugiej zaś ważki problem, z jakim przychodzi się mierzyć w praktyce organów wymiaru sprawiedliwości. Z kolei orzecznictwo sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, częstokroć nacechowane poszukiwaniem jedynie pragmatycznych rozwiązań, uchyla się przed kompleksowym rozstrzygnięciem nasuwających się problemów. Taki stan rzeczy uzasadnia ponad wszelką wątpliwość potrzebę analizy naukowej podjętego tematu, której głównym celem jest wypełnienie luki, w badaniach nad odroczeniem wykonania kary pozbawienia wolności, w rodzimej nauce prawa karnego wykonawczego.Item "Klauzule otwartości" w środkach ustanawiajacych unię bankową Unii Europejskiej(2022) Swaczyna-Pruchnik Monika; Barcz, Jan„Klauzule otwartości” umożliwiają państwom członkowskim UE, pozostającym poza strefą euro, partycypowanie w działaniach w ramach unii bankowej sensu stricto. Eliminuje to w pewnym zakresie groźbę fragmentacji procesu integracji europejskiej oraz stanowi znaczące ułatwienie dla realizacji strategii „wspólnej ścieżki”, to jest stopniowego wchodzenia do strefy euro wszystkich państw członkowskich UE. Reasumując, unia bankowa, w przeciwieństwie do doraźnych mechanizmów okresu sanacji strefy euro, przestrzega zasady lojalności. W przeciwieństwie do mechanizmów ad hoc, ma ona trwałe „klauzule otwartości”, w postaci mechanizmu bliskiej współpracy. Dają one państwom spoza strefy euro zbliżone do państw strefy euro prawa i obowiązki. Różnice w zakresie praw wynikają z konieczności zapewnienia stabilności finansowej strefy euro, i nie niosą zagrożenia dyskryminacją ze strony państw uczestniczących w unii bankowej sensu stricto. Strefa euro pozostaje też otwarta w stosunku do pozostających poza tą strefą państw członkowskich, a strategia „wspólnej ścieżki” jednoznacznie wskazuje cel polegający na wejściu do tej strefy wszystkich państw członkowskich UE.Item Postkryzysowy model prawny nadzoru bankowego w Unii Europejskiej(2022) Kobyliński,Wojciech; Saganek, PrzemysławNajbardziej wszechstronne i pełne przedstawienie architektury regulacyjnej i instytucjonalnej nadzoru bankowego w prawie Unii Europejskiej oraz dokonanie kompleksowej oceny przepisów prawa europejskiego regulujących nadzór bankowy, które zostały wprowadzone wskutek reform dokonanych po kryzysie finansowym z lat 2007-2009. Niniejsza praca stawia sobie za zadanie odpowiedź na pytanie, czy wskutek wspomnianych reform postkryzysowych w Unii Europejskiej został wprowadzony jednolity wspólny system ostrożnościowego nadzoru bankowego czy też, jak miało to miejsce przez kryzysem finansowym, w dalszym ciągu w państwach członkowskich UE funkcjonują odrębne i niezależne od siebie systemy nadzoru bankowego. Jednocześnie, w ramach wskazanej analizy zostanie również pojęta próba oceny, czy „postkryzysowy” model nadzoru bankowego ukształtowany w przepisach prawa unijnego odpowiada na zjawiska kryzysowe analogiczne do uwidocznionych w czasie kryzysu finansowego, a w konsekwencji czy jest w stanie skutecznie chronić stabilność finansową (ang. financial stability) na poziomie Unii Europejskiej. W tym kontekście, główna teza podlegająca weryfikacji stanowi, że wskutek wspomnianych reform postkryzysowych została dokonana daleko idąca „europeizacja” nadzoru bankowego w Unii Europejskiej, polegająca na przekształceniu dotychczas niezależnych systemów nadzoru bankowego funkcjonujących w każdym państwie członkowskim oddzielnie w de facto jeden wspólny europejski system nadzoru bankowego, oparty na wspólnym modelu ostrożnościowego nadzoru bankowego ukształtowanym przez przepisy prawa unijnego. Jednocześnie, przedmiotem badania będzie także druga teza, zgodnie z którą wskazany „postkryzysowy” model ostrożnościowego nadzoru bankowego został uzupełniony o rozwiązania regulacyjne i instytucjonalne, które właściwie odpowiadają na wady i słabości zidentyfikowane w architekturze regulacyjnej i instytucjonalnej „przedkryzysowego” nadzoru bankowego, a które były przyczyną jego nieskuteczności w latach 2007-2009. W konsekwencji, zamiarem autora niniejszej pracy będzie dowiedzenie, że model prawny unijnego nadzoru bankowego jest w stanie skutecznie identyfikować i zapobiegać zagrożeniom analogicznym do przyczyn kryzysu zaistniałego w 2007-2009 r., a przez to jest w stanie skutecznie chronić stabilność finansową. Wskazane tezy zostaną poddane weryfikacji, w szczególności w kontekście problemu tzw. trylematu finansowego (ang. financial trilemma), podniesionego przez D. Schoenmakera. Trylemat finansowy dąży do odpowiedzi czy państwa są w stanie zapewnić stabilność finansową na poziomie narodowym w rzeczywistości globalnych rynków finansowych. Problem ten w szczególności dotyczy architektury nadzoru finansowego w Unii Europejskiej, w tym nadzoru bankowego, gdzie instytucje finansowe, w szczególności banki, prowadzą działalność na jednolitym rynku wewnętrznym. Poprzez trylemat finansowy, D. Schoenmaker podnosi, że niemożliwe jest jednoczesne prowadzenie polityk w celu pełnego osiągnięcia stabilności finansowej, zintegrowanego rynku finansowego oraz narodowego charakteru nadzoru finansowego. W szczególności, w ocenie D. Schoenmakera, niekompatybilne wydaje się osiągnięcie zintegrowanego rynku finansowego w ramach UE, przy jednoczesnym zachowaniu krajowego charakteru nadzoru finansowego. W tym kontekście, ocena „postkryzysowego” modelu nadzoru bankowego w prawie Unii Europejskiej będzie także obejmowała weryfikację, w jaki sposób prawodawca unijny odpowiada na problem trylematu finansowego. W szczególności, czy „postkryzysowy” model unijnego nadzoru bankowego zakłada rezygnację z narodowego charakteru nadzoru bankowego na rzecz przeniesienia kompetencji nadzorczych nad unijnymi bankami do paneuropejskich instytucji nadzorczych.Item Pojęcie niedbalstwa w prawie deliktów(2021) Andrzejczak, Łukasz; Kordasiewicz, BogudarPosługując się dużym uproszczeniem, można stwierdzić, że w polskiej doktrynie prawa cywilnego wypowiedzi dotyczące odpowiedzialności ex delicto prowadzone są z dwóch perspektyw. Pierwsza to perspektywa bardzo ogólna. Odpowiedzialność deliktowa jest tu postrzegana w ramach studiów nad prawem zobowiązań, jako jeden z dwóch rodzajów odpowiedzialności odszkodowawczej. Spojrzenie to ogranicza się najczęściej do wskazania podstawowych różnic między odpowiedzialnością deliktową a kontraktową. Często podkreśla się, że charakterystyczną cechą odpowiedzialności ex delicto jest nałożenie odpowiedzialności odszkodowawczej, pomimo braku istnienia wcześniejszego zobowiązania umownego. Wskazuje się przy tym na „pierwotny” charakter obowiązków, których naruszenie powoduje odpowiedzialność odszkodowawczą. Jednocześnie ogólne przesłanki i zasady odpowiedzialności odszkodowawczej omawiane są zbiorczo dla reżimu kontraktowego i deliktowego. Taka konstrukcja wywodu wynika zresztą z systematyki kodeksu cywilnego. Przepisy odnoszące się do szkody, związku przyczynowego, należytej staranności oraz przyczynienia się poszkodowanego zawarte są bowiem w tytule pierwszym księgi trzeciej k.c. odnoszącej się do zobowiązań w ogólności. Drugi punkt widzenia można nazwać szczegółowym. Sprowadza się on do badania konkretnej przesłanki odpowiedzialności, bądź określonego typu zdarzenia, z którym związana jest odpowiedzialność. Zarówno pierwsza, jak i druga ze wskazanych perspektyw powoduje wrażenie, że zespół norm prawa deliktów jest przedstawiany jako swojego rodzaju technicznie wyodrębniona odmiana odpowiedzialności odszkodowawczej. Z tego względu, z reguły nie postrzega się odpowiedzialności deliktowej jako dziedziny prawa wymagającej odrębnej, systemowej analizy. Pozycje literatury poświęcone systemowym zagadnieniom dotyczącym czynów niedozwolonych mają raczej charakter opracowań zbiorczych, zawierających odrębne od siebie analizy poszczególnych problemów z tej dziedziny1 lub studiów prawno porównawczych, niż kompleksowego opracowania. Tymczasem, przy okazji analizy zagadnień, które na pierwszy rzut oka wydają się wspólne odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej, uwidaczniają się istotne różnice między tymi reżimami. Ograniczenie rozważań rozprawy do reżimu deliktowego nie jest zatem zabiegiem formalnym i przedsięwziętym wyłącznie w celu zawężenia zakresu rozważań. Wynika ono z przekonania o daleko idącej odrębności prawa deliktów względem prawa kontraktów. Jednym z zagadnień, na tle których uwidaczniają się różnice między reżimem deliktowym a kontraktowym jest pojęcie winy. Szczególnie istotna w tym kontekście jest problematyka niedbalstwa, jako że właśnie z tą postacią winy mamy najczęściej do czynienia w praktyce czynów niedozwolonych. Jest to spowodowane przede wszystkim tym, że wykazanie niedbalstwa jest po pierwsze łatwiejsze niż wykazanie umyślności, a po drugie – wystarczające dla uzyskania całości odszkodowania. Przepisy k.c. nie zawierają jednak ani definicji winy, ani definicji niedbalstwa. Tym samym, to istotne z teoretycznego, jak i praktycznego punktu widzenia zagadnienie, od lat pozostaje otwarte na interpretacje doktryny i orzecznictwa.Item Rządowa ocena skutków regulacji w procesie stanowienia prawa w Polsce(2021) Mikulska, Edyta; Młynarska-Sobaczewska, AnnaW Polsce dostrzec można zmiany w odniesieniu do instytucji zarówno oceny skutków regulacji, jak i oceny skutków regulacji ex post. Jednak nie ulega wątpliwości, że obie instytucje wymagają kompleksowego uregulowania w przepisach prawnych, i to nie tylko na poziomie aktu wewnętrznego, tak jak to funkcjonuje aktualnie, ale przede wszystkim na poziomie ustawowym. Uregulowanie przedmiotowych instytucji w przepisach prawnych spowoduje, że określone zostanie ich miejsce podczas całego procesu stanowienia prawa w Polsce w odniesieniu do wszystkich jego uczestników, gdyż obecnie funkcjonujące uregulowania prawne w tym zakresie są wycinkowe i fragmentaryczne, co determinuje wiele problemów oraz ukazuje liczne ich mankamenty. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że prawodawca nie wskazał w przepisach prawnych definicji oceny skutków regulacji, jej elementy zaś zostały opisane bardzo ogólnie. Ponadto prawodawca nie rozróżnił elementów, jakie powinny być zamieszczone w ocenie skutków regulacji przy projektowaniu przepisów ustawowych, a jakie przy projektowaniu aktów wykonawczych do ustawy. Brak jest również uregulowania w przepisach zasad, które powinny obowiązywać przy opracowywaniu ocen skutków regulacji oraz ocen skutków regulacji ex post. Przeprowadzone badanie praktycznej strony opracowywania ocen skutków regulacji wykazało, że dane, które są w nich zamieszczane, bardzo często są niekompletne, a ocena jest traktowana jako wymóg formalny bez potrzeby głębszej analizy merytorycznej. Z kolei badanie kwestii dotyczącej trybu prac nad ocenami skutków regulacji podczas rządowego procesu legislacyjnego pokazało, że prawodawca precyzyjnie określił jedynie przesłanki i organy uprawnione do podejmowania rządowej inicjatywy legislacyjnej oraz etapy prac nad projektami aktów normatywnych. Natomiast kwestia dotycząca postępowania z samymi ocenami na poszczególnych etapach procesu legislacyjnego została opisana jedynie przez pryzmat projektu aktu normatywnego. Również analiza przepisów dotyczących rządowej oceny skutków regulacji na etapie prac parlamentarnych wykazała, że nie ma w tych przepisach nawet wzmianki o ocenach skutków regulacji, podczas gdy na etapie prac parlamentarnych nad projektem ustawy ocena skutków regulacji odgrywa istotną rolę – stanowi bowiem źródło wiedzy dla obu izb parlamentarnych w zakresie proponowanych rozwiązań. Nie odnotowano także podczas analizy całego procesu legislacyjnego nad rządowym projektem aktu normatywnego, aby dołączona do projektu ocena skutków regulacji była faktycznie kontrolowana merytorycznie, tzn. były sprawdzane dane w niej zawarte, przywołane argumenty uzasadniające dokonywanie zmiany w danym obszarze, zakres przedmiotowy itp. Nie odnotowano również, aby został powołany odpowiedzialny organ, który zajmowałby się kontrolą sporządzonych ocen skutków regulacji podczas całego procesu legislacyjnego w przypadku każdej z inicjatyw legislacyjnych. Jedyne, co można było zauważyć, to że na etapie prac rządowych dokonywana jest weryfikacja danych zawartych w ocenach skutków regulacji. Weryfikacja ta nie opiera się na żadnych bliżej określonych kryteriach. Z kolei na etapie prac sejmowych nie odnotowano nawet weryfikacji ocen skutków regulacji, co z punktu widzenia stanowionego prawa jest dotkliwe. Także kwestia dotycząca zawężenia w zakresie dołączania ocen skutków regulacji jedynie do inicjatywy rządowej, jak zostało wykazane, budzi szereg zastrzeżeń, czego wynikiem jest postulat, aby ocena skutków regulacji była również sporządzana przez pozostałe podmioty mające tę inicjatywę. Za powyższym przemawiają chociażby opisane w pracy przypadki rozszerzenia tego instrumentu w zakresie zarówno podmiotowym, jak i przedmiotowym. Następnie analiza instytucji oceny skutków regulacji ex post, która uregulowana została w polskich przepisach prawnych, wykazała z jednej strony jej wady, a z drugiej – jej istotną rolę w procesie poprawy jakości stanowionego prawa. Zauważono, że ocena skutków regulacji nie powinna ograniczać się jedynie do etapu projektowania przepisów prawnych, ale musi także obejmować analizę prawa obowiązującego, gdyż takie jej ujęcie umożliwia pełną realizację wymagań metodyki tworzenia prawa, która obejmuje analizę prawa obowiązującego również pod kątem jego skuteczności w zakresie osiągania założonych celów. Uzależnienie zmian w prawie od oceny jego dotychczasowego obowiązywania w praktyce jest przejawem racjonalnej polityki tworzenia prawa. Rola oceny skutków regulacji została odnotowana także w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego podczas badania przez niego zgodności aktu normatywnego z przepisami Konstytucji RP. Ocena skutków regulacji przywoływana jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych jako jedno z ważnych źródeł, które potwierdza cel wprowadzanej regulacji prawnej. Mając powyższe na uwadze, proces dotyczący stanowionego prawa w Polsce nad projektem aktu normatywnego powinien zostać uregulowany kompleksowo z uwzględnieniem wszystkich jego etapów, podmiotów obowiązanych do jego stanowienia oraz obligatoryjnego dołączania oceny skutków regulacji do projektów aktów normatywnych, co przełoży się na stanowione prawo. W konsekwencji dostrzeżenia pewnych braków w funkcjonalności badanego obszaru główny problem badawczy na potrzeby prowadzenia dalszych badań został skoncentrowany na ustaleniu, jak poważne miejsce w procesie legislacyjnym ma rządowa ocena skutków regulacji oraz jak wpływa to na proponowane rozwiązania prawne. Zasadniczym celem badań w zakresie problematyki podjętej w niniejszej pracy stało się więc przedstawienie celowości opracowywania rządowej oceny skutków regulacji na każdym etapie procesu legislacyjnego przez każdy z podmiotów uprawnionych do podejmowania inicjatywy legislacyjnej. Zdaniem autorki cel badań został osiągnięty. W czasie prowadzonych analiz i badań, wykazano, że obecnie funkcjonujące zarówno ocena skutków regulacji, jak i ocena skutków regulacji ex post są zdawkowo uregulowane i niewłaściwie wykorzystywane, co wpływa negatywnie na ich znaczenie w procesie stanowienia prawa w Polsce. Dlatego też właściwe jest wprowadzenie kompleksowego uregulowania tych instytucji w przepisach prawnych. Na podstawie przeprowadzonych badań uznać należy, że rządowa ocena skutków regulacji powinna być ważnym instrumentem w procesie legislacyjnym, ma ona bowiem istotny wpływ na proces stanowienia prawa w Polsce.Item Obowiązek władz publicznych zapobiegania negatywnym dla zdrowia skutkom degradacji środowiska na przykładzie ochrony powietrza(2021) Wereśniak-Masri, Izabela; Rakoczy, BartoszKonieczność zapewnienia człowiekowi zdrowego środowiska wynika z najważniejszych potrzeb człowieka. Ze względu na umiejscowienie potrzeby człowieka do poczucia bezpieczeństwa, a tym samym potrzeby bezpiecznych warunków życia, w prawie międzynarodowym praw człowieka, jak i w prawnych porządkach krajowych, nastąpiło przyznanie człowiekowi prawa do środowiska bezpiecznego dla jego zdrowia. Konsekwencją zaś istnienia prawa człowieka do bezpiecznego środowiska jest istnienie obowiązku państwa do zagwarantowania tego prawa i jego ochrony. Źródłem obowiązku państwa w tym zakresie może być prawo międzynarodowe nadające prawom człowieka charakter normatywny. Jednak organy międzynarodowej ochrony praw człowieka mogą odgrywać jedynie pomocniczą rolę w stosunku do państwa jako podmiotu zobowiązanego. Najważniejsze jest jednak, aby prawa człowieka i odpowiadające im obowiązki państwa znajdowały oparcie w konstytucji państwa, jako fundamencie współczesnego demokratycznego państwa prawnego, stanowiącej odzwierciedlenie umowy pomiędzy państwem a jego społeczeństwem. Idea państwa prawnego wymaga także, aby w celu wykonania konstytucyjnego obowiązku państwa, nastąpiło stworzenie określonych instytucji, ukształtowanie sytemu prawa o określonej treści oraz stworzenie odpowiednich procedur dochodzenia roszczeń. W przypadku praw socjalnych zakres obowiązku państwa polega na podejmowaniu działań w postaci świadczeń na rzecz jednostki. Granice tego obowiązku mogą być różne w zależności od realizowanej w danym państwie koncepcji politycznej oraz wizji państwa. W przypadku praw socjalnych obowiązek państwa ma charakter subsydiarny wobec starań samej jednostki i będzie ziszczał się w przypadku braku możliwości zaspokojenia potrzeby przez samą jednostkę. Jednak prawo do środowiska, rozumiane jako prawo do bezpiecznego dla zdrowia środowiska, czyli do czystego środowiska, może być uznane za nietypowe prawo socjalne. W przypadku nietypowych praw socjalnych nie jest obiektywnie możliwe podejmowanie skutecznych działań wyłącznie przez jednostkę, celem zrealizowania jej prawa. Obowiązek państwa ma tu znacząco szerszy zakres, który może być ograniczany możliwościami finansowymi państwa. Istnieje jednak minimum realizacji obowiązku, które musi zostać przez władze publiczne wypełnione. Minimum to określone jest przepisami konstytucji i stanowi o istocie samego prawa. Rzeczpospolita Polska przynależy do tej grupy państw Unii Europejskiej, które w swych konstytucjach uwzględniają prawa i obowiązki odnoszące się do środowiska. Konstytucja RP zachowuje wymagane minimum standardu zapewniające realizację prawa człowieka do zdrowego środowiska. Polska ustawa zasadnicza statuuje ochronę środowiska jako prawo każdego do zdrowego środowiska, obowiązek państwa do zapewniania każdemu zdrowego i bezpiecznego środowiska, obowiązek państwa ochrony środowiska, szczególny obowiązek każdego podmiotu do dbania o stan środowiska, a także szczególne prawo każdego do uzyskania informacji o środowisku. Polski ustawodawca konstytucyjny dostrzega ścisły związek prawa do ochrony zdrowia z prawem do czystego środowiska.Item Błąd co do prawa w prawie karnym skarbowym(2022) Nogal, AndrzejThis doctoral dissertation presents the problem of a legal error in Polish criminal fiscal law. The obligation of general knowledge of the law is recognized as a binding principle in Polish criminal law. However, in some cases it is possible to invoke a legal error where the error in law was excused. This applies in particular to fiscal penal law, which penalizes violations of the standards of broadly understood economic law and thus creates a non-intuitive catalog of prohibited acts. The legal nature and function of the institution of a legal error in fiscal penal law have long aroused controversy in the doctrine and jurisprudence. The aim of the study was to prove the thesis that the right to make an excused error as to the law should be regarded as one of the principles of criminal law, anchored in the Polish Constitution. The regulation of a legal error in the fiscal penal code fulfills the function of defining the limits of the application of the ignorantia iuris nocet legal principle. The theoretical and practical aspects were taken into account in the work. This work consists of an introduction, five substantive chapters, ending, bibliography and a list used in the work of judicial decisions. Each chapter includes introductory notes and a summary. The structure of the dissertation work results from the research questions and research methods used in the work. The first chapter is entitled "Error in law in the perspective of historical influence on Polish legal notion”. It contains a comprehensive description and genesis of error in law in the historical space. The author also points to the importance of the chain of connections between individual legal systems and their impact on contemporary Polish legislation. The second chapter describes the circumstances justifying the lack of awareness of a criminal record, based on literature and judicature. It presents both the classic circumstances justifying the ignorance of unlawfulness, and the new ones, which are a product of modern judicial practice, which have not been subject to comprehensive theoretical studies yet. The third chapter of the work is devoted to the empirical verification of theoretical models with the use of judicial decisions. Also described, specific to the fiscal criminal law, the perpetrator's illegal activity on the basis of a tax interpretation and the criminal law consequences of an unjustified error in law were also described. Chapter four focuses on the construction of legal error. This chapter also presents the issues related to the definition of error from various perspectives. The issues related to the distinction between a legal error and similar institutions were also presented. This chapter also discusses theories justifying error in law, the classification of such, or the issue of error in law in unintentional offenses. The last chapter of the work discusses the essence and function of error as to the law. For this purpose, it was necessary to refer to such fundamental problems of fiscal penal law as illegality, punishability or social harmfulness. statutory changes. This work demonstrates the constant, practical, topicality of the institution of error as to the law. In this situation, this work will serve not only the development of legal science, but also provide guidance to judicial decisions.Item Spółka kapitałowa jako instrument działania Państwa(2021) Marcisz, Ewa MariaItem The principle of mutual trust in EU Law : ensuring unity through diversity(INP PAN, 2025) O’Neill, Ruairi; Taborowski, MaciejThis thesis seeks to examine the extent to which mutual trust operates as a structural principle of EU law, obliging national administrative and judicial authorities to presume the functional equivalence of all Member States’ legal systems and their safeguarding of fundamental rights, without questioning their adequacy. Drawing on the terminological references to ‘trust’ and ‘confidence’ as articulated by Advocate General Szpunar, the study will dissect mutual trust into two distinct yet interrelated components: the relational trust that national authorities place in the acts of their counterparts in other Member States, and the foundational confidence they have in the administrative and judicial systems from which those acts originate. By framing the EU legal order as being fundamentally rooted in mutual trust, this thesis will critically analyse the implications and consequences that arise from such a classification, exploring how this principle shapes the functioning and coherence of the EU’s legal and institutional framework.Item Sędziowskie decyzje i poglądy na temat stosowania kary pozbawienia wolności(INP PAN, 2025) Wzorek, Dominik; Klaus, WitoldCelem pracy była rekonstrukcja mechanizmu wymierzania kary pozbawienia wolności przez sędziów w Polsce oraz zdefiniowanie roli sędziów w systemie sprawiedliwości karnej. We wstępie do niniejszej pracy sformułowano pytanie badawcze: Jak w rzeczywistości przebiega sędziowski proces decyzyjny oraz w jaki sposób osobiste preferencje sędziów związane są z określonym wymiarem kary. Dodatkowo sformułowano pięć pytań szczegółowych: (1) Jaka jest rola kary pozbawienia wolności w polskim systemie sankcji grożących za przestępstwo? Jak często ta kara jest stosowana? W jakim wymiarze? Jak często wymierzana jest kara pozbawienia wolności z warunkowym jej zawieszeniem? (2) Jaka jest treść normatywna dyrektyw sędziowskiego wymiaru kary w Polsce? Jakie relacje zachodzą pomiędzy tymi dyrektywami? Czy istnieje dyrektywa nadrzędna? (3) W jaki sposób polscy sędziowie uzasadniają (w pisemnych uzasadnieniach wyroków) stosowanie kary pozbawienia wolności (jej konkretnego wymiaru oraz jej warunkowego zawieszenia)? (4) Jakie poglądy na temat źródeł przestępczości, karania oraz wymiaru kary mają sędziowie i jakie w związku z tym dyrektywy i racjonalizacje kary preferują w codziennej praktyce orzeczniczej? (5) Jakie dolegliwości i konsekwencje zastosowania kary pozbawienia wolności sędziowie identyfikują?Item Tajemnica zawodowa jako środek ochrony praw podatnika. Konstytucyjne gwarancje i i ustawowe zagrożenia(Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, 2024) Piasecka, PatrycjaItem Nadzór nad podmiotami rynku innowacji finansowej (FinTech)(INP PAN, 2023) Rozendaal, AnnaItem Compliance w spółkach kapitałowych ze szczególnym uwzględnieniem spółek z udziałem Skarbu Państwa(2024) Staniszewska, ZuzannaCorporate governance and compliance in state-owned companies are recognized as crucial areas of regulation by the European Commission, World Bank and the OECD. This is because state ownership influences the corporate governance model and compliance obligations within these entities. The main issue of the dissertation is whether the current regulation of compliance duties under Polish law in state-owned companies allows effective protection against non-compliance and levels the playing field with private entities. Despite the separate set of compliance norms included in law acts aimed at these types of companies, the current legal framework raises doubts about the integrity and transparency of decision-making in state-owned companies. This issue is compounded by the specific status of state-owned companies resulting from the supervision exercised over them by the state under the competence of relevant government members, along with the Prime Minister, who both supervise these companies and act as regulators for such companies. To reduce the risk of being used as a pretext for political purposes by a party or a group, the implementation of the public interest in state-owned companies cannot exclude the application of corporate governance principles and should be guaranteed in the company's statute or articles of association. The aim of the study is to identify compliance norms and determine areas of non-compliance risk with legal regulations to assess the significance of compliance in state-owned companies. The scope of the thesis includes compliance norms (soft law and legislative) directed at capital companies, with a particular focus on those applied to state-owned and legal characteristics of state-owned companies, including the specifics of conducting business activities, requirements regarding their bodies, and principles of ownership supervision. The research attempted to apply selected sources of compliance obligations to companies with a unique ownership tructure due to state involvement. Given the dual source of law regarding the state economic activities (dominium), i.e., those applicable to all capital companies and those forming the system for state-owned companies, an in-depth analysis combining both categories was necessary to fully illustrate the complex legal architecture. Analyzing compliance norms sources allowed for the identification of distinguishing features of these norms. The entity responsible for identifying compliance norms at the company level is the compliance unit and management. An effective compliance management system enables the prevention of abuses and violation of law. In the case of state-owned companies, it also creates equal market rules compared to private entities. Despite available regulatory tools for implementing compliance management system (CMS) in these companies, they have not been utilized so far. One solution based on the existing regulations is to issue by the Prime Minister a document of best practices for compliance in state-owned companies. Therefore, the study suggests the need to establish an obligation to implement a compliance system in state-owned companies either through 1) best practices established by the entity responsible for coordinating the exercise of state rights in companies (the Prime Minister), 2) as a provision in the State Property Management Act, or 3) as an obligation in the Companies Code applicable to all qualifying capital companies. The study formulates recommendations for future legislative reforms in this area (de lege ferenda). To achieve its objectives the thesis is divided into five chapters. The first chapter introduces the research topic, justifies its selection, specifies research questions and hypothesis, outlines the structure and research methods used, as well as lists the literature and main legal sources. The second chapter discusses key terminology and essential aspects of compliance, such as its definition, types of compliance activities, and its importance for organizational functioning. The third chapter presents the legal basis of compliance norms in companies and outlines the complex network of Polish and international regulations defining companies' obligations in this regard. The fourth chapter provides legal justification for distinguishing state-owned companies among commercial companies and discusses the specifics of compliance activities in state-owned capital companies. Finally, the fifth chapter conducts a comparative study on legal norms regarding the obligation to establish a compliance management system in stateowned companies in two selected jurisdictions: French and American, as well as analyzes the regulatory gap in compliance regulations concerning state-owned companies. In these countries the obligation to establish compliance management system results from sources specific to a given system and depends primarily on the size of the enterprise and whether the company is listed on the stock exchange. The dissertation concludes the research on compliance systems and sources of compliance norms, detailed regulations on legal compliance obligations, and relates them to ownership supervision of Polish state-owned companies. The attempt to identify compliance obligations in state-owned companies arises from two legislative and political factors: gradual reforms in state commercial activity worldwide due to economic crises and the increasing number of compliance and regulatory due diligence obligations for all commercial companies - a result of public expectations regarding business responsibility for actions affecting corporate governance, labor, human rights, the environment, and climate change.Item Amerykańskie prawo do posiadania i noszenia broni w kontekście historycznym, normatywnym i społecznym(2024) Kapica, Paula WeronikaThe main purpose of the dissertation is to present the US right to bear arms provided for by the Second Amendment to the US Constitution from a historical perspective, the evolution of its regulation at the federal level and outline recent trends in both federal and state legislation and jurisprudence, as well as to contrast this right with public opinion and civil and human rights. Chapter one reconstructs federal regulations from the time of the adoption of the Second Amendment to the present by presenting them in the broader context of state regulations, which constitute the bulk of all legal regulation in the United States. Chapter two analyzes the nature of the right protected by the Second Amendment. The basic issue under scrutiny is whether the right to bear arms is an individual right granted to an indi-vidual, or a collective right that can only be exercised through citizen militias and belongs to the states. The third chapter is an analysis of US jurisprudence on the Second Amend-ment, primarily decisions of the Supreme Court and federal courts. The primary issue analyzed was the nature of the right granted by the Second Amendment and the process of its incorporation at the state level. Chapter four presents contemporary regulations re-lating to the right of access to guns at the federal and state levels to show the complexity of regulations and their variation. The fifth chapter presents the latest trends and changes in public opinion regarding the right of access to guns. It discusses American gun culture, the phenomenon of mass shootings and their im-pact on legislative action. Chapter six presents the right to keep and bear arms in a broader international context and attempts to place this right in the human rights grid.Item Wymóg rzeczywistego używania znaku towarowego jako przesłanka utrzymania prawa ochronnego na znak towarowy w prawie unijnym, brytyjskim i polskim(INP PAN, 2024) Błach Morysińska, Klaudia; Nowińska, EwaRozważania zawarte w niniejszej pracy dotyczą następujących kwestii: jakie przesłanki powinno spełniać używanie znaku towarowego, aby mogło zostać uznane za rzeczywiste jego używanie, czyli takie, które pozwala na zachowanie prawa ochronnego oraz czy i jakie okoliczności należy uznać za usprawiedliwiające utrzymanie ochrony w mocy w przypadku braku jego rzeczywistego używania? Analiza powyższych zagadnień miała na celu weryfikację tezy o odmiennym znaczeniu pojęć „używanie” i „rzeczywiste używanie”, jak i funkcji oraz formy, w jakiej używany jest znak dla tych pojęć. Wyniki wskazują, że nie każde używanie znaku, które jest istotą prawa ochronnego, jest równoznaczne z rzeczywistym używaniem.