Pojęcie niedbalstwa w prawie deliktów
Loading...
Editors
Authors
Date
2021
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
ISBN
DOI
Language
pl
Keywords
wina, odszkodowanie, prawo karne, odpowiedzialność deliktowa
Abstract
Posługując się dużym uproszczeniem, można stwierdzić, że w polskiej doktrynie prawa cywilnego wypowiedzi dotyczące odpowiedzialności ex delicto prowadzone są z dwóch perspektyw.
Pierwsza to perspektywa bardzo ogólna. Odpowiedzialność deliktowa jest tu postrzegana w ramach studiów nad prawem zobowiązań, jako jeden z dwóch rodzajów odpowiedzialności odszkodowawczej. Spojrzenie to ogranicza się najczęściej do wskazania podstawowych różnic między odpowiedzialnością deliktową a kontraktową. Często podkreśla się, że charakterystyczną cechą odpowiedzialności ex delicto jest nałożenie odpowiedzialności odszkodowawczej, pomimo braku istnienia wcześniejszego zobowiązania umownego. Wskazuje się przy tym na „pierwotny” charakter obowiązków, których naruszenie powoduje odpowiedzialność odszkodowawczą. Jednocześnie ogólne przesłanki i zasady odpowiedzialności odszkodowawczej omawiane są zbiorczo dla reżimu kontraktowego i deliktowego. Taka konstrukcja wywodu wynika zresztą z systematyki kodeksu cywilnego. Przepisy odnoszące się do szkody, związku przyczynowego, należytej staranności oraz przyczynienia się poszkodowanego zawarte są bowiem w tytule pierwszym księgi trzeciej k.c. odnoszącej się do zobowiązań w ogólności.
Drugi punkt widzenia można nazwać szczegółowym. Sprowadza się on do badania konkretnej przesłanki odpowiedzialności, bądź określonego typu zdarzenia, z którym związana jest odpowiedzialność.
Zarówno pierwsza, jak i druga ze wskazanych perspektyw powoduje wrażenie, że zespół norm prawa deliktów jest przedstawiany jako swojego rodzaju technicznie wyodrębniona odmiana odpowiedzialności odszkodowawczej. Z tego względu, z reguły nie postrzega się odpowiedzialności deliktowej jako dziedziny prawa wymagającej odrębnej, systemowej analizy. Pozycje literatury poświęcone systemowym zagadnieniom dotyczącym czynów niedozwolonych mają raczej charakter opracowań zbiorczych, zawierających odrębne od siebie analizy poszczególnych problemów z tej dziedziny1 lub studiów prawno porównawczych, niż kompleksowego opracowania.
Tymczasem, przy okazji analizy zagadnień, które na pierwszy rzut oka wydają się wspólne odpowiedzialności kontraktowej i deliktowej, uwidaczniają się istotne różnice między tymi reżimami. Ograniczenie rozważań rozprawy do reżimu deliktowego nie jest zatem zabiegiem formalnym i przedsięwziętym wyłącznie w celu zawężenia zakresu rozważań. Wynika ono z przekonania o daleko idącej odrębności prawa deliktów względem prawa kontraktów.
Jednym z zagadnień, na tle których uwidaczniają się różnice między reżimem deliktowym a kontraktowym jest pojęcie winy. Szczególnie istotna w tym kontekście jest problematyka niedbalstwa, jako że właśnie z tą postacią winy mamy najczęściej do czynienia w praktyce czynów niedozwolonych. Jest to spowodowane przede wszystkim tym, że wykazanie niedbalstwa jest po pierwsze łatwiejsze niż wykazanie umyślności, a po drugie – wystarczające dla uzyskania całości odszkodowania. Przepisy k.c. nie zawierają jednak ani definicji winy, ani definicji niedbalstwa. Tym samym, to istotne z teoretycznego, jak i praktycznego punktu widzenia zagadnienie, od lat pozostaje otwarte na interpretacje doktryny i orzecznictwa.