Zbiory w DSpace
Przeszukaj kolekcje
Najnowsze publikacje
Krajowe mechanizmy prewencji tortur : między krajową a międzynarodową ochroną praw człowieka*
(Spółdzielczy Instytut Naukowy, 2025-12) Grygiel-Zasada, Joanna
The paper discusses the issue of national preventive mechanisms established
by states in the performance of duties imposed by the Optional Protocol to the
Convention against Torture and other Cruel, Inhuman or Degrading Treatment
or Punishment, adopted by the United Nations. The purpose of the study is
to present specific challenges related to the establishment and functioning
of institutions responsible for monitoring places of detention at the national
level. These challenges stem from the unique nature of the two-pillar system
of prevention established by the OPCAT, and the dualism of national preventive
mechanisms, which are rooted in both international and domestic
law. The author’s research is based on an analysis of four significant aspects:
the wide margin of appreciation granted to states in establishing national
preventive mechanisms, the obligation to guarantee the independence of
mechanisms, granting access to all places of detention, and cooperation with
the Subcommittee on Prevention. The study includes examples of established
national preventive mechanisms and an analysis of the first general comment
to OPCAT, adopted in 2024.
Empiryczna zawartość pojęcia społecznej szkodliwości czynu i jego mierników
(Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, 2026) Wzorek, Dominik
Celem opracowania jest analiza sposobu oceny stopnia społecznej szkodliwości czynu w kontekście wymierzania kary, a w szczególności kary pozbawienia wolności. Jedną z dyrektyw sądowego wymiaru kary na gruncie art. 53 § 1 Kodeksu karnego jest właśnie współmierność kary do stopnia społecznej szkodliwości czynu. Aby jednak ustalić współmierność kary, należy w jakiś sposób ocenić ten stopień społecznej szkodliwości czynu.
Wcześniejsze analizy poświęcone społecznej szkodliwości czynu (czy społecznego niebezpieczeństwa czynu – wedle terminologii Kodeksu karnego z 1969 r.) obejmowały rozważania teoretyczne i empiryczne dotyczące tego, jakie czynniki wpływają na jej stopień (podmiotowe, przedmiotowe czy oba ich rodzaje), oraz to, w jaki sposób przy wymiarze kary uwzględniana jest dyrektywa sprawiedliwościowa, ewentualnie w jaki sposób oceniana jest znikomość stopnia społecznego niebezpieczeństwa czynu na potrzeby umorzenia postępowania (art. 49 Kodeksu postępowania karnego z 1928 r.). Ustawodawca w k.k. z 1997 r., przecinając istniejące dotychczas spory doktrynalne, przesądził, jakie elementy mają rzutować na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu (art. 115 § 2 k.k.), i opowiedział się jednoznacznie za kompleksową koncepcją (podmiotowo-przedmiotową) społecznej szkodliwości czynu. Brak jest jednak aktualnych badań dotyczących tego, jakie okoliczności są w rzeczywistości uwzględniane przez sędziów przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu i jaką rolę przy wymierzaniu kary, w tym wymierzaniu kary pozbawienia wolności, odgrywa dyrektywa sprawiedliwościowa.
W tekście zaprezentowano wyniki analizy treści (ilościowej i jakościowej) 140 pisemnych uzasadnień wyroków sądowych zapadłych w 2019 r. w wybranych sądach w Polsce za cztery przestępstwa, tj. z art. 156 § 1 lub 3 k.k., art. 158 § 1 k.k., art. 278 § 1 k.k. oraz art. 286 § 1 k.k. (po 35 uzasadnień za każde z tych przestępstw).
Enforcing EU Law at the National Level : EU General Principles and the Imposition of Fines
(Routledge, 2026) Miąsik, Dawid; Szwarc, Monika; Sołtys, Agnieszka; Poździk, Rafał; Kornobis-Romanowska, Dagmara; Prus, Łukasz; Domańska, Monika; Kapica, Kamil; Kawka, Inga; Kowalik-Bańczyk, Krystyna; Szpyrka, Michalina; Szmigielski, Artur; Kuźnicka-Błaszkowska, Dominika; Materna, Grzegorz; Miąsik, Dawid
This book examines the interface between EU primary law and national substantive and procedural legislation governing fines imposed by Member States for breaches of European law or national implementing legislation. It focuses on analyzing the general principles of EU law and the European fundamental rights enshrined in the Charter of Fundamental Rights of the European Union. It explains the links between EU law and national fining legislation or proceedings that trigger the duty to respect EU primary law. It covers the concepts of consistent interpretation, the primacy of EU law, and the effectiveness of European fundamental rights and general principles from the perspective of national fining proceedings and the protection of individuals. The collection discusses the following principles and fundamental rights: the principle of legal certainty, the principle of protection of legitimate expectations, the principles of equal treatment and non-discrimination, the principle of proportionality, the principle of ne bis in idem, the principle of good administration, and the right to an effective remedy. Each principle or fundamental right has been analyzed coherently, with the focus on the rights of individuals and the duties of national administrative authorities and courts in the course of national fining proceedings. It also explores the interdependencies between various principles and rights, as well as some specific problems in this area that have occurred in Poland, thus showing the practical importance of the research, or issues that are common to all Member States irrespective of differences in national procedures and fining provisions. The volume will be a valuable resource for researchers, academics, and policy-makers working in the areas of EU law, Administrative Law, and Comparative Law.
Ochrona dziedzictwa kulturowego przed przestępczością w prawie i praktyce polskiej
(Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, 2024) Jakubowski, Olgierd
Poważne zagrożenie dla zachowania dziedzictwa kulturowego, jakim jest przestępczość wymaga szczególnej uwagi organów ścigania a także instytucji odpowiedzialnych za ochronę zabytków i dóbr kultury. Czynniki takie jak globalizacja, rozwój technologii czy przemiany społeczne mają wpływ na zjawisko przestępczości, które z biegiem lat ewoluuje.
Kompleksowa ocena przyjętego w Polsce systemu rozwiązań mających chronić dziedzictwo kulturowe przed przestępczością jest istotna pod kątem wypracowania skuteczniejszych form jego ochrony. Jednak by dokonać takiej miarodajnej oceny niezbędna jest szczegółowa analiza obejmująca prawne i instytucjonalne ramy ochrony dziedzictwa kulturowego przed poszczególnymi formami przestępczości, a także praktyczne aspekty zwalczania tego zjawiska.
Taka ocena została dokonana w niniejszej pracy doktorskiej.
Istotną częścią pracy jest przedstawienie genezy i rozwoju metod ochrony dziedzictwa kulturowego przed przestępczością. Sposób kształtowania się badań nad zagrożeniem zabytków i dóbr kultury działaniami przestępców i rozwiązań mających im przeciwdziałać ma znaczenie także obecnie dla wypracowania metod ograniczających to zjawisko. Nie można również zapominać, że wiele cennych dla dziedzictwa kulturowego dzieł utraconych w wyniku kradzieży, grabieży stanowisk archeologicznych czy przemytu nadal nie zostało odzyskanych.
Dla badań nad systemem ochrony dziedzictwa kulturowego przed przestępczością istotny jest, bowiem nie tylko fakt zaistnienia konkretnego przestępstwa w kontekście ukarania sprawcy, ale także możliwość odzyskania utraconego dzieła stanowiącego część dziedzictwa kulturowego. Z tego powodu w pracy przedstawiłem przypadki wybranych cennych dzieł sztuki,
które nadal nie został odzyskane przez prawowitych właścicieli.
Przeprowadzone w pracy doktorskiej badania mające na celu dokonanie oceny rozwiązań dotyczących ochrony dziedzictwa kulturowego przed przestępczością w Polsce pozwoliły odpowiedzieć na poszczególne pytania a także dokonać oceny hipotez postawionych na wstępie pracy. W podsumowaniu każdego rozdziału doktoratu zawarłem wnioski
z przeprowadzonych w danej części rozprawy rozważań. W efekcie poszczególne cząstkowe wnioski po dokonania ich syntezy pozwalają w mojej ocenie komplementarnie ocenić zalety i wady rozwiązań, które chronią dziedzictwo kulturowe w Polsce przed badanym zagrożeniem.
Prawo do mieszkania AD 2025. Badanie potrzeb i instrumentów polityk mieszkaniowych. Raport z dialogów eksperckich
(INP PAN, 2026) Kurczab, Joanna; Młynarska-Sobaczewska, Anna; Pruszyńska, Anna
Raport podsumowuje wnioski z pięciu dialogów eksperckich przeprowadzonych w październiku i listopadzie 2025 roku w ramach projektu „Prawo do mieszkania”, realizowanego pod kierunkiem prof. dr hab. Anny Młynarskiej-Sobaczewskiej w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego ze środków budżetu państwa na podstawie umowy nr NdS-II/SP/0297/2023/01 z 21 grudnia 2023 r. Celem dialogów było zdiagnozowanie najważniejszych problemów polskiego systemu mieszkaniowego oraz identyfikacja oczekiwanych kierunków zmian w polityce mieszkaniowej państwa i samorządów. W spotkaniach uczestniczyli przedstawiciele administracji publicznej, samorządów, środowisk naukowych, organizacji społecznych, sektora finansowego, branży deweloperskiej oraz praktycy zajmujący się mieszkalnictwem.
W pierwszym rozdziale przedstawiono wnioski z dialogu eksperckiego poświęconego najmu mieszkań. Dyskusja koncentrowała się na skuteczności obecnych regulacji prawnych, szczególnie w zakresie ochrony praw najemców i właścicieli mieszkań oraz bezpieczeństwa obu stron stosunku najmu. Uczestnicy debatowali nad możliwościami wpływania przez państwo i samorządy na poziom czynszów oraz nad rolą najmu prywatnego, społecznego i komunalnego w polskim systemie mieszkaniowym. Zwracano uwagę na niski poziom stabilności rynku najmu, ograniczoną przejrzystość zasad kształtowania czynszów, niewystarczającą ochronę prawną uczestników rynku oraz brak skutecznych mechanizmów mediacji i rozwiązywania sporów. Podkreślano również znaczenie rozwoju sektora najmu społecznego i publicznego jako instrumentu zwiększającego bezpieczeństwo mieszkaniowe i stabilizującego ceny najmu.
Drugi rozdział podsumowuje dialog ekspercki dotyczący mieszkalnictwa komunalnego i społecznego oraz zarządzania zasobem mieszkaniowym gmin. Rozmawiano o przyczynach systematycznego zmniejszania się zasobu mieszkań komunalnych, wynikającego m.in. z wieloletniej prywatyzacji mieszkań gminnych, oraz o ograniczonej zdolności samorządów do prowadzenia aktywnej polityki mieszkaniowej. Uczestnicy analizowali funkcjonowanie TBS i SIM, wskazując zarówno ich potencjał, jak i ograniczenia związane z finansowaniem inwestycji, wysokimi kosztami partycypacji przyszłych najemców oraz niejednoznacznym charakterem modelu łączącego elementy najmu i quasi-własności. Ważnym tematem była również tzw. luka czynszowa, czyli sytuacja gospodarstw domowych, które nie kwalifikują się do mieszkań komunalnych, a jednocześnie nie posiadają zdolności kredytowej pozwalającej na zakup mieszkania na rynku prywatnym.
Rozdział trzeci prezentuje doświadczenia osób odpowiedzialnych za realizację pięciu innowacji mieszkaniowych w Dąbrowie Górniczej, Krakowie, Żorach, Warszawie i Stargardzie. Opisano potrzeby społeczne, na które odpowiadają poszczególne rozwiązania, modele ich finansowania oraz największe wyzwania organizacyjne, instytucjonalne i finansowe związane z ich wdrażaniem. Eksperci zastanawiali się, czy innowacje te mogą zostać rozwinięte i przeniesione do innych samorządów. W debacie podkreślano, że wiele inicjatyw powstaje na poziomie lokalnym, jednak ich rozwój utrudnia brak stabilnego finansowania, niewystarczające mechanizmy wymiany doświadczeń oraz ograniczona możliwość skalowania dobrych praktyk.
W rozdziale czwartym omówiono najważniejsze wątki dialogu poświęconego dostępności cenowej mieszkań i kredytów hipotecznych. Analizie poddano społeczne, ekonomiczne, polityczne i makroekonomiczne czynniki wpływające na ceny nieruchomości oraz koszty finansowania zakupu mieszkań w Polsce. Eksperci wskazywali na rosnące koszty budowy, ceny gruntów, skutki inflacji i wysokich stóp procentowych, a także konsekwencje programów dopłat do kredytów hipotecznych. Dyskutowano o roli państwa w sektorze mieszkaniowym oraz o skutkach polityki skoncentrowanej przede wszystkim na wspieraniu własności mieszkań. Wiele miejsca poświęcono problemowi traktowania mieszkań jako aktywów inwestycyjnych oraz potrzebie budowy bardziej zrównoważonego modelu polityki mieszkaniowej, obejmującego rozwój mieszkalnictwa społecznego i publicznego.
Rozdział piąty rekapituluje najważniejsze zagadnienia związane z planowaniem przestrzennym. Przedstawiono nowe instrumenty planistyczne – plan ogólny oraz zintegrowany plan inwestycyjny – a także nadzieje i obawy ekspertów związane z reformą systemu planowania przestrzennego. Dyskutowano o wpływie planowania przestrzennego na dostępność mieszkań, koszty inwestycji oraz jakość ładu przestrzennego. Zwracano uwagę na problemy wynikające z rozproszenia zabudowy, ograniczonej koordynacji polityki przestrzennej oraz niewystarczającego powiązania planowania przestrzennego z polityką gruntową i mieszkaniową. W zakończeniu rozdziału omówiono wyzwania, na które zreformowany system nadal nie odpowiada, w tym kwestie finansowania planowania, współpracy międzygminnej oraz skuteczności mechanizmów partycypacji społecznej.
Każdy rozdział zakończony jest syntetycznym podsumowaniem, a najważniejsze ustalenia zebrano dodatkowo w oddzielnej sekcji zatytułowanej Kluczowe wnioski.