Communities in DSpace
Select a community to browse its collections.
Recent Submissions
Ochrona dziedzictwa kulturowego przed przestępczością w prawie i praktyce polskiej
(Instytut Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, 2024) Jakubowski, Olgierd
Poważne zagrożenie dla zachowania dziedzictwa kulturowego, jakim jest przestępczość wymaga szczególnej uwagi organów ścigania a także instytucji odpowiedzialnych za ochronę zabytków i dóbr kultury. Czynniki takie jak globalizacja, rozwój technologii czy przemiany społeczne mają wpływ na zjawisko przestępczości, które z biegiem lat ewoluuje.
Kompleksowa ocena przyjętego w Polsce systemu rozwiązań mających chronić dziedzictwo kulturowe przed przestępczością jest istotna pod kątem wypracowania skuteczniejszych form jego ochrony. Jednak by dokonać takiej miarodajnej oceny niezbędna jest szczegółowa analiza obejmująca prawne i instytucjonalne ramy ochrony dziedzictwa kulturowego przed poszczególnymi formami przestępczości, a także praktyczne aspekty zwalczania tego zjawiska.
Taka ocena została dokonana w niniejszej pracy doktorskiej.
Istotną częścią pracy jest przedstawienie genezy i rozwoju metod ochrony dziedzictwa kulturowego przed przestępczością. Sposób kształtowania się badań nad zagrożeniem zabytków i dóbr kultury działaniami przestępców i rozwiązań mających im przeciwdziałać ma znaczenie także obecnie dla wypracowania metod ograniczających to zjawisko. Nie można również zapominać, że wiele cennych dla dziedzictwa kulturowego dzieł utraconych w wyniku kradzieży, grabieży stanowisk archeologicznych czy przemytu nadal nie zostało odzyskanych.
Dla badań nad systemem ochrony dziedzictwa kulturowego przed przestępczością istotny jest, bowiem nie tylko fakt zaistnienia konkretnego przestępstwa w kontekście ukarania sprawcy, ale także możliwość odzyskania utraconego dzieła stanowiącego część dziedzictwa kulturowego. Z tego powodu w pracy przedstawiłem przypadki wybranych cennych dzieł sztuki,
które nadal nie został odzyskane przez prawowitych właścicieli.
Przeprowadzone w pracy doktorskiej badania mające na celu dokonanie oceny rozwiązań dotyczących ochrony dziedzictwa kulturowego przed przestępczością w Polsce pozwoliły odpowiedzieć na poszczególne pytania a także dokonać oceny hipotez postawionych na wstępie pracy. W podsumowaniu każdego rozdziału doktoratu zawarłem wnioski
z przeprowadzonych w danej części rozprawy rozważań. W efekcie poszczególne cząstkowe wnioski po dokonania ich syntezy pozwalają w mojej ocenie komplementarnie ocenić zalety i wady rozwiązań, które chronią dziedzictwo kulturowe w Polsce przed badanym zagrożeniem.
Prawo do mieszkania AD 2025. Badanie potrzeb i instrumentów polityk mieszkaniowych. Raport z dialogów eksperckich
(INP PAN, 2026) Kurczab, Joanna; Młynarska-Sobaczewska, Anna; Pruszyńska, Anna
Raport podsumowuje wnioski z pięciu dialogów eksperckich przeprowadzonych w październiku i listopadzie 2025 roku w ramach projektu „Prawo do mieszkania”, realizowanego pod kierunkiem prof. dr hab. Anny Młynarskiej-Sobaczewskiej w Instytucie Nauk Prawnych Polskiej Akademii Nauk, finansowanego przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego ze środków budżetu państwa na podstawie umowy nr NdS-II/SP/0297/2023/01 z 21 grudnia 2023 r. Celem dialogów było zdiagnozowanie najważniejszych problemów polskiego systemu mieszkaniowego oraz identyfikacja oczekiwanych kierunków zmian w polityce mieszkaniowej państwa i samorządów. W spotkaniach uczestniczyli przedstawiciele administracji publicznej, samorządów, środowisk naukowych, organizacji społecznych, sektora finansowego, branży deweloperskiej oraz praktycy zajmujący się mieszkalnictwem.
W pierwszym rozdziale przedstawiono wnioski z dialogu eksperckiego poświęconego najmu mieszkań. Dyskusja koncentrowała się na skuteczności obecnych regulacji prawnych, szczególnie w zakresie ochrony praw najemców i właścicieli mieszkań oraz bezpieczeństwa obu stron stosunku najmu. Uczestnicy debatowali nad możliwościami wpływania przez państwo i samorządy na poziom czynszów oraz nad rolą najmu prywatnego, społecznego i komunalnego w polskim systemie mieszkaniowym. Zwracano uwagę na niski poziom stabilności rynku najmu, ograniczoną przejrzystość zasad kształtowania czynszów, niewystarczającą ochronę prawną uczestników rynku oraz brak skutecznych mechanizmów mediacji i rozwiązywania sporów. Podkreślano również znaczenie rozwoju sektora najmu społecznego i publicznego jako instrumentu zwiększającego bezpieczeństwo mieszkaniowe i stabilizującego ceny najmu.
Drugi rozdział podsumowuje dialog ekspercki dotyczący mieszkalnictwa komunalnego i społecznego oraz zarządzania zasobem mieszkaniowym gmin. Rozmawiano o przyczynach systematycznego zmniejszania się zasobu mieszkań komunalnych, wynikającego m.in. z wieloletniej prywatyzacji mieszkań gminnych, oraz o ograniczonej zdolności samorządów do prowadzenia aktywnej polityki mieszkaniowej. Uczestnicy analizowali funkcjonowanie TBS i SIM, wskazując zarówno ich potencjał, jak i ograniczenia związane z finansowaniem inwestycji, wysokimi kosztami partycypacji przyszłych najemców oraz niejednoznacznym charakterem modelu łączącego elementy najmu i quasi-własności. Ważnym tematem była również tzw. luka czynszowa, czyli sytuacja gospodarstw domowych, które nie kwalifikują się do mieszkań komunalnych, a jednocześnie nie posiadają zdolności kredytowej pozwalającej na zakup mieszkania na rynku prywatnym.
Rozdział trzeci prezentuje doświadczenia osób odpowiedzialnych za realizację pięciu innowacji mieszkaniowych w Dąbrowie Górniczej, Krakowie, Żorach, Warszawie i Stargardzie. Opisano potrzeby społeczne, na które odpowiadają poszczególne rozwiązania, modele ich finansowania oraz największe wyzwania organizacyjne, instytucjonalne i finansowe związane z ich wdrażaniem. Eksperci zastanawiali się, czy innowacje te mogą zostać rozwinięte i przeniesione do innych samorządów. W debacie podkreślano, że wiele inicjatyw powstaje na poziomie lokalnym, jednak ich rozwój utrudnia brak stabilnego finansowania, niewystarczające mechanizmy wymiany doświadczeń oraz ograniczona możliwość skalowania dobrych praktyk.
W rozdziale czwartym omówiono najważniejsze wątki dialogu poświęconego dostępności cenowej mieszkań i kredytów hipotecznych. Analizie poddano społeczne, ekonomiczne, polityczne i makroekonomiczne czynniki wpływające na ceny nieruchomości oraz koszty finansowania zakupu mieszkań w Polsce. Eksperci wskazywali na rosnące koszty budowy, ceny gruntów, skutki inflacji i wysokich stóp procentowych, a także konsekwencje programów dopłat do kredytów hipotecznych. Dyskutowano o roli państwa w sektorze mieszkaniowym oraz o skutkach polityki skoncentrowanej przede wszystkim na wspieraniu własności mieszkań. Wiele miejsca poświęcono problemowi traktowania mieszkań jako aktywów inwestycyjnych oraz potrzebie budowy bardziej zrównoważonego modelu polityki mieszkaniowej, obejmującego rozwój mieszkalnictwa społecznego i publicznego.
Rozdział piąty rekapituluje najważniejsze zagadnienia związane z planowaniem przestrzennym. Przedstawiono nowe instrumenty planistyczne – plan ogólny oraz zintegrowany plan inwestycyjny – a także nadzieje i obawy ekspertów związane z reformą systemu planowania przestrzennego. Dyskutowano o wpływie planowania przestrzennego na dostępność mieszkań, koszty inwestycji oraz jakość ładu przestrzennego. Zwracano uwagę na problemy wynikające z rozproszenia zabudowy, ograniczonej koordynacji polityki przestrzennej oraz niewystarczającego powiązania planowania przestrzennego z polityką gruntową i mieszkaniową. W zakończeniu rozdziału omówiono wyzwania, na które zreformowany system nadal nie odpowiada, w tym kwestie finansowania planowania, współpracy międzygminnej oraz skuteczności mechanizmów partycypacji społecznej.
Każdy rozdział zakończony jest syntetycznym podsumowaniem, a najważniejsze ustalenia zebrano dodatkowo w oddzielnej sekcji zatytułowanej Kluczowe wnioski.
Badanie e-rynków narkotykowych w Polsce - handel z wykorzystaniem platform społecznosciowych
(INP PAN, 2026) Stasiak, Adam
Cyfrowe rynki narkotykowe stają się jednym z kluczowych zjawisk współczesnej polityki narkotykowej. Jako takie pozostają także w kręgu zainteresowania kryminologii. Rozwój telefonów komórkowych, a przede wszystkim smartfonów, powszechny dostęp do internetu oraz masowe korzystanie z mediów społecznościowych sprawiają, że granica między sferą codziennej komunikacji a obrotem substancjami kontrolowanymi ulega zatarciu. W Polsce nielegalne używanie narkotyków jest najwyższe wśród osób w wieku 15–34 lat; w tym samym przedziale wiekowym znajduje się również większość aktywnych użytkowników mediów społecznościowych (Malczewski i Szmidt 2024; CBOS, 2024). Dla nich korzystanie z platform takich jak Facebook, Instagram czy Telegram jest codzienną praktyką, a nie wyjątkiem, co stwarza sprzyjające warunki do rozwoju cyfrowych kanałów dystrybucji.
Niniejszy raport stanowi podsumowanie trzyletniego badania poświęconego funkcjonowaniu e-rynków narkotykowych w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem trzech popularnych platform: Facebooka, Instagrama i komunikatora Telegram. Celem projektu było możliwie wierne przybliżenie realiów obrotu substancjami kontrolowanymi w tych środowiskach, a więc odpowiedź na pytanie, jak w praktyce wygląda handel narkotykami w mediach społecznościowych i komunikatorach, w jaki sposób organizowane są rynki, jakie substancje są oferowane, jak kształtują się wzory zachowań sprzedających i kupujących oraz jakie znaczenie mają kwestie bezpieczeństwa, dostępności i marketingu.
Raport jest próbą uchwycenia najważniejszych tendencji oraz mechanizmów działania wybranych segmentów tego dynamicznego ekosystemu, który zmienia się szybciej niż możliwości jego pełnego zmapowania. W tym sensie prezentowane analizy należy traktować zarówno jako podsumowanie dotychczasowych ustaleń, jak i zaproszenie do prowadzenia dalszych, bardziej pogłębionych badań. Wyniki wskazują bowiem, że handel narkotykami z wykorzystaniem platform społecznościowych i komunikatorów nie jest marginesem, lecz trwałym elementem współczesnego krajobrazu narkotykowego, wymagającym uwzględnienia w refleksji naukowej, praktyce zdrowia publicznego oraz polityce narkotykowej.
W tym miejscu pragnę złożyć wyrazy wdzięczności dr. hab. Witoldowi Klausowi, który na każdym etapie projektu sprawował nad nim merytoryczną opiekę. Dziękuję także Anastasii Morozovej za umiejętności programistyczne, dzięki którym możliwe było znaczące rozszerzenie zakresu badań ilościowych, oraz dr. Dominikowi Wzorkowi za wsparcie techniczne i merytoryczne na różnych etapach prac.
Raport ten nie powstałby bez wsparcia i współpracy Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, za które składam serdeczne podziękowania.
Sztuczna inteligencja (AI) i inne współczesne wyzwania prawne
(INP PAN, 2026) Biernat-Kopczyńska, Magda; Domarecka, Aleksandra; Górny, Paulina; Jabłoński, Krystian Kazimierz; Kita, Monika; Niemyska, Edyta; Perkowska, Anna; Rybicki, Piotr; Skowronek, Sylwia; Sosnowska-Lisiczenkow, Jowita; Witkowska, Małgorzata; Chmielewska, Marta; Chmielewski, Dominik; Dyczkowski, Dominik; Motyl, Liliana; Włodarczyk, Kinga; Kościecha-Karkowska, Marta; Świętnicki, Tomasz; Wódczak, Michał; Błachucki, Mateusz; Materna, Grzegorz
Monografia podejmuje problematykę związaną z zagadnieniami prawa publicznego i prawa prywatnego oraz sztucznej inteligencji. Tematyka monografii jest aktualna i istotna, a jednocześnie niewątpliwie w niewystarczającym stopniu opracowana w doktrynie. W monografii znajduje się nie tylko teoretyczna analiza omawianej problematyki, lecz także przegląd aktów prawnych, który ma zasadniczy wpływ na stosowanie prawa oraz liczne opisy precedensowych spraw będących podstawą analizy kierunków orzecznictwa.
Zakres tematyczny artykułów jest różnorodny, co jest konsekwencją bardziej ogólnego spojrzenia na prawo oraz próbą opisania zjawisk dostrzegalnych przez pryzmat prawa prywatnego i publicznego przy uwzględnieniu teoretycznej i efektywnej analizy prawa. Podjęcie wielu kluczowych kwestii z zakresu sztucznej inteligencji dopełnia potrzebę prowadzenia dyskusji naukowej we współczesnym obrocie gospodarczym.
Opracowanie jest niewątpliwie wartościowe zarówno z naukowego, jak i zwłaszcza edukacyjnego punktu widzenia. Poszczególne części bez wątpienia dowodzą dużej wiedzy zarówno teoretycznej, jak i empirycznej Autorów.
Preprint article: Towards grassroots virtual justice: the role of NGOs and investigative journalism in ‘open-source intelligence’ for the purposes of investigations into corruption of politically exposed persons
(2025) Ochnio, Ariadna H.; Wycichowski-Kuchta, Gniewomir
This paper examines the implications of cyberspace on criminal investigations, particularly regarding corruption involving politically exposed persons (PEPs). It highlights the challenges posed by the non-territorial nature of cyberspace, which complicates traditional concepts of jurisdiction and sovereignty. The study explores the growing significance of open-source intelligence and the roles of civilian actors, non-governmental organisations (NGOs) and investigative journalism, in achieving criminal justice purposes. It points out the lack of a regulatory framework for civilian OSINT in the European legal environment: the Budapest Convention on cybercrime and the EU e-evidence package. The authors argue that this evolving landscape necessitates the reevaluation of classic criminal investigations, advocating for public private partnerships and outsourcing the tasks as a response to the challenges arising from the openness of cyberspace.