Perspektywy międzynarodowych regulacji w zakresie dostępu do patogenów
Loading...
Editors
Authors
Date
2025
Journal Title
Journal ISSN
Volume Title
Publisher
INP PAN
ISBN
978-83-68199-21-5
978-83-68199-22-2
978-83-68199-22-2
DOI
Language
pl
Keywords
pathogens, patogeny, access to pathogens, dostęp do patogenów, benefit-sharing, podział korzyści, international health law, międzynarodowe prawo zdrowia, World Health Organization, Światowa Organizacja Zdrowia, COVID-19 pandemic, pandemia COVID-19, Pandemic Agreement, Porozumienie pandemiczne, intellectual property, własność intelektualna
Abstract
Monografia Perspektywy międzynarodowych regulacji w zakresie dostępu do patogenów podejmuje problem globalnych zasad dostępu do czynników zakaźnych oraz podziału korzyści wynikających z ich wykorzystania, który od lat stanowi przedmiot prawnych i politycznych kontrowersji. Analizuje napięcia między interesami państw rozwiniętych i rozwijających się, wynikające z różnic m.in. w zakresie geograficznej dystrybucji patogenów, podejścia państw do ochrony własności intelektualnej oraz ponoszonych przez państwa konsekwencji ujawniania informacji o nowych zagrożeniach zdrowotnych. Dużą uwagę poświęca wpływowi pandemii COVID-19, która ujawniła niedostatki dotychczasowych regulacji i stała się impulsem do podjęcia negocjacji dotyczących nowego reżimu prawnego.
Celem pracy jest ocena perspektyw rozwoju międzynarodowych regulacji w zakresie dostępu do patogenów i związanych z nim korzyści, ze szczególnym uwzględnieniem Porozumienia pandemicznego WHO oraz planowanego w jego ramach systemu PABS. Stawia hipotezę o niedoskonałości i fragmentaryzacji obowiązującego reżimu prawnego, jednocześnie wskazując na skromne szanse jego gruntownej reformy i prawdopodobieństwo jedynie częściowych usprawnień, w tym spodziewane ograniczone pozytywne efekty Porozumienia pandemicznego, o ile w ogóle wejdzie ono w życie. W rozdziale I przedstawia ewolucję międzynarodowych regulacji dotyczących patogenów, w tym instrumentów związanych z ochroną bioróżnorodności, umów międzynarodowych i rozwiązań przyjętych w ramach WHO. Rozdział II identyfikuje kluczowe słabości obecnego reżimu, takie jak brak kompleksowego mechanizmu podziału korzyści czy problemy związane z ochroną patentową i danymi cyfrowymi. Rozdział III analizuje negocjacje Porozumienia pandemicznego oraz samo Porozumienie i mechanizm PABS jako próby odpowiedzi na te wyzwania. W podsumowaniu następuje weryfikacja postawionej hipotezy badawczej oraz analiza potencjalnych kierunków reform reżimu regulującego dostęp do patogenów.
The monograph Perspectives for International Regulations on Access to Pathogens examines international norms on access to infectious agents and the sharing of benefits derived from their use. The text analyses the tensions between the interests of developed and developing countries arising from differences in, inter alia, the geographical distribution of pathogens, approaches to intellectual property protection, and the consequences of disclosing information about new health threats. It pays close attention to the impact of the recent COVID-19 pandemic, which revealed the shortcomings of existing regulations and provided the impetus for negotiations on a new legal regime on access and benefit-sharing.
The book aims to evaluate the prospects for the development of international regulations on access to pathogens and related benefits, focusing particularly on the WHO Pandemic Agreement and the planned PABS system. The author’s hypothesis is that the current legal regime is imperfect and fragmented; it is further argued that the chances of thorough reform are modest, with only partial improvements likely, including the Pandemic Agreement’s potentially limited positive effects, provided that it enters into force at all. The first chapter of the book outlines the development of international regulations on pathogens, including instruments related to biodiversity protection, treaties, and solutions adopted within the WHO. The second chapter identifies key weaknesses of the current regime, such as the absence of a comprehensive benefit-sharing mechanism and problems associated with patent protection and the sharing of digital data. The third chapter analyses the Pandemic Agreement negotiations and the Agreement itself, as well as the PABS mechanism, treating them as an attempt to address these issues. The conclusion verifies the research hypothesis and analyses potential avenues for reforming the legal regime regulating access to pathogens.
Description
Citation
S. Zaręba, Perspektywy międzynarodowych regulacji w zakresie dostępu do patogenów, Wydawnictwo INP PAN, Warszawa 2025
Table of content
Wykaz skrótów - 5
Wstęp - 7
Patogeny, ich rola i zastosowanie - 7
Zarys problemu poruszanego w pracy - 12
Cel pracy, struktura i zastosowane metody badawcze - 14
Analiza stanu literatury - 16
ROZDZIAŁ I.
KRÓTKA HISTORIA I ZARYS AKTUALNEGO STANU
MIĘDZYNARODOWYCH REGULACJI W ZAKRESIE
DOSTĘPU DO PATOGENÓW - 19
1.1. Początki oraz powstanie GISN - 19
1.2. Konwencja o różnorodności biologicznej (CBD) - 24
1.3. Wytyczne z Bonn - 30
1.4. Międzynarodowe Przepisy Zdrowotne (2005) (IHR) - 34
1.5. Ewolucja stosowania CBD i IHR - 40
1.6. Protokół z Nagoi - 42
1.7. PIP Framework - 49
ROZDZIAŁ II.
GŁÓWNE SŁABOŚCI BIEŻĄCEGO MIĘDZYNARODOWEGO REŻIMU
PRAWNEGO W ZAKRESIE DOSTĘPU DO PATOGENÓW - 57
2.1. Fragmentacja i wewnętrzna niespójność istniejącego reżimu prawnego - 57
2.2. Niejasne relacje między instrumentami dotyczącymi dostępu do
patogenów i ochrony własności intelektualnej - 64
2.3. Brak jasnych uregulowań dla danych cyfrowych - 75
2.4. Brak jednego systemu podziału korzyści z dostępu do patogenów
i mankamenty obecnych rozwiązań - 82
ROZDZIAŁ III.
POROZUMIENIE PANDEMICZNE JAKO PRÓBA ODPOWIEDZI
NA BIEŻĄCE WYZWANIA - 89
3.1. Historia negocjacji i główne stanowiska negocjacyjne - 89
3.2. Rozwiązania dotyczące dostępu do patogenów i podziału korzyści - 95
3.3. Ocena rozwiązań przyjętych w Porozumieniu pandemicznym - 103
ZAKOŃCZENIE - 109
Wnioski - 109
Scenariusze - 115
BIBLIOGRAFIA - 121
STRESZCZENIE - 135
SUMMARY - 137