Communities in DSpace
Select a community to browse its collections.
Recent Submissions
Badanie e-rynków narkotykowych w Polsce - handel z wykorzystaniem platform społecznosciowych
(INP PAN, 2026) Stasiak, Adam
Cyfrowe rynki narkotykowe stają się jednym z kluczowych zjawisk współczesnej polityki narkotykowej. Jako takie pozostają także w kręgu zainteresowania kryminologii. Rozwój telefonów komórkowych, a przede wszystkim smartfonów, powszechny dostęp do internetu oraz masowe korzystanie z mediów społecznościowych sprawiają, że granica między sferą codziennej komunikacji a obrotem substancjami kontrolowanymi ulega zatarciu. W Polsce nielegalne używanie narkotyków jest najwyższe wśród osób w wieku 15–34 lat; w tym samym przedziale wiekowym znajduje się również większość aktywnych użytkowników mediów społecznościowych (Malczewski i Szmidt 2024; CBOS, 2024). Dla nich korzystanie z platform takich jak Facebook, Instagram czy Telegram jest codzienną praktyką, a nie wyjątkiem, co stwarza sprzyjające warunki do rozwoju cyfrowych kanałów dystrybucji.
Niniejszy raport stanowi podsumowanie trzyletniego badania poświęconego funkcjonowaniu e-rynków narkotykowych w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem trzech popularnych platform: Facebooka, Instagrama i komunikatora Telegram. Celem projektu było możliwie wierne przybliżenie realiów obrotu substancjami kontrolowanymi w tych środowiskach, a więc odpowiedź na pytanie, jak w praktyce wygląda handel narkotykami w mediach społecznościowych i komunikatorach, w jaki sposób organizowane są rynki, jakie substancje są oferowane, jak kształtują się wzory zachowań sprzedających i kupujących oraz jakie znaczenie mają kwestie bezpieczeństwa, dostępności i marketingu.
Raport jest próbą uchwycenia najważniejszych tendencji oraz mechanizmów działania wybranych segmentów tego dynamicznego ekosystemu, który zmienia się szybciej niż możliwości jego pełnego zmapowania. W tym sensie prezentowane analizy należy traktować zarówno jako podsumowanie dotychczasowych ustaleń, jak i zaproszenie do prowadzenia dalszych, bardziej pogłębionych badań. Wyniki wskazują bowiem, że handel narkotykami z wykorzystaniem platform społecznościowych i komunikatorów nie jest marginesem, lecz trwałym elementem współczesnego krajobrazu narkotykowego, wymagającym uwzględnienia w refleksji naukowej, praktyce zdrowia publicznego oraz polityce narkotykowej.
W tym miejscu pragnę złożyć wyrazy wdzięczności dr. hab. Witoldowi Klausowi, który na każdym etapie projektu sprawował nad nim merytoryczną opiekę. Dziękuję także Anastasii Morozovej za umiejętności programistyczne, dzięki którym możliwe było znaczące rozszerzenie zakresu badań ilościowych, oraz dr. Dominikowi Wzorkowi za wsparcie techniczne i merytoryczne na różnych etapach prac.
Raport ten nie powstałby bez wsparcia i współpracy Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, za które składam serdeczne podziękowania.
Sztuczna inteligencja (AI) i inne współczesne wyzwania prawne
(INP PAN, 2026) Biernat-Kopczyńska, Magda; Domarecka, Aleksandra; Górny, Paulina; Jabłoński, Krystian Kazimierz; Kita, Monika; Niemyska, Edyta; Perkowska, Anna; Rybicki, Piotr; Skowronek, Sylwia; Sosnowska-Lisiczenkow, Jowita; Witkowska, Małgorzata; Chmielewska, Marta; Chmielewski, Dominik; Dyczkowski, Dominik; Motyl, Liliana; Włodarczyk, Kinga; Kościecha-Karkowska, Marta; Świętnicki, Tomasz; Wódczak, Michał; Błachucki, Mateusz; Materna, Grzegorz
Monografia podejmuje problematykę związaną z zagadnieniami prawa publicznego i prawa prywatnego oraz sztucznej inteligencji. Tematyka monografii jest aktualna i istotna, a jednocześnie niewątpliwie w niewystarczającym stopniu opracowana w doktrynie. W monografii znajduje się nie tylko teoretyczna analiza omawianej problematyki, lecz także przegląd aktów prawnych, który ma zasadniczy wpływ na stosowanie prawa oraz liczne opisy precedensowych spraw będących podstawą analizy kierunków orzecznictwa.
Zakres tematyczny artykułów jest różnorodny, co jest konsekwencją bardziej ogólnego spojrzenia na prawo oraz próbą opisania zjawisk dostrzegalnych przez pryzmat prawa prywatnego i publicznego przy uwzględnieniu teoretycznej i efektywnej analizy prawa. Podjęcie wielu kluczowych kwestii z zakresu sztucznej inteligencji dopełnia potrzebę prowadzenia dyskusji naukowej we współczesnym obrocie gospodarczym.
Opracowanie jest niewątpliwie wartościowe zarówno z naukowego, jak i zwłaszcza edukacyjnego punktu widzenia. Poszczególne części bez wątpienia dowodzą dużej wiedzy zarówno teoretycznej, jak i empirycznej Autorów.
Preprint article: Towards grassroots virtual justice: the role of NGOs and investigative journalism in ‘open-source intelligence’ for the purposes of investigations into corruption of politically exposed persons
(2025) Ochnio, Ariadna H.; Wycichowski-Kuchta, Gniewomir
This paper examines the implications of cyberspace on criminal investigations, particularly regarding corruption involving politically exposed persons (PEPs). It highlights the challenges posed by the non-territorial nature of cyberspace, which complicates traditional concepts of jurisdiction and sovereignty. The study explores the growing significance of open-source intelligence and the roles of civilian actors, non-governmental organisations (NGOs) and investigative journalism, in achieving criminal justice purposes. It points out the lack of a regulatory framework for civilian OSINT in the European legal environment: the Budapest Convention on cybercrime and the EU e-evidence package. The authors argue that this evolving landscape necessitates the reevaluation of classic criminal investigations, advocating for public private partnerships and outsourcing the tasks as a response to the challenges arising from the openness of cyberspace.
Perspektywy międzynarodowych regulacji w zakresie dostępu do patogenów
(INP PAN, 2025) Zaręba, Szymon
Monografia Perspektywy międzynarodowych regulacji w zakresie dostępu do patogenów podejmuje problem globalnych zasad dostępu do czynników zakaźnych oraz podziału korzyści wynikających z ich wykorzystania, który od lat stanowi przedmiot prawnych i politycznych kontrowersji. Analizuje napięcia między interesami państw rozwiniętych i rozwijających się, wynikające z różnic m.in. w zakresie geograficznej dystrybucji patogenów, podejścia państw do ochrony własności intelektualnej oraz ponoszonych przez państwa konsekwencji ujawniania informacji o nowych zagrożeniach zdrowotnych. Dużą uwagę poświęca wpływowi pandemii COVID-19, która ujawniła niedostatki dotychczasowych regulacji i stała się impulsem do podjęcia negocjacji dotyczących nowego reżimu prawnego.
Celem pracy jest ocena perspektyw rozwoju międzynarodowych regulacji w zakresie dostępu do patogenów i związanych z nim korzyści, ze szczególnym uwzględnieniem Porozumienia pandemicznego WHO oraz planowanego w jego ramach systemu PABS. Stawia hipotezę o niedoskonałości i fragmentaryzacji obowiązującego reżimu prawnego, jednocześnie wskazując na skromne szanse jego gruntownej reformy i prawdopodobieństwo jedynie częściowych usprawnień, w tym spodziewane ograniczone pozytywne efekty Porozumienia pandemicznego, o ile w ogóle wejdzie ono w życie. W rozdziale I przedstawia ewolucję międzynarodowych regulacji dotyczących patogenów, w tym instrumentów związanych z ochroną bioróżnorodności, umów międzynarodowych i rozwiązań przyjętych w ramach WHO. Rozdział II identyfikuje kluczowe słabości obecnego reżimu, takie jak brak kompleksowego mechanizmu podziału korzyści czy problemy związane z ochroną patentową i danymi cyfrowymi. Rozdział III analizuje negocjacje Porozumienia pandemicznego oraz samo Porozumienie i mechanizm PABS jako próby odpowiedzi na te wyzwania. W podsumowaniu następuje weryfikacja postawionej hipotezy badawczej oraz analiza potencjalnych kierunków reform reżimu regulującego dostęp do patogenów.
The monograph Perspectives for International Regulations on Access to Pathogens examines international norms on access to infectious agents and the sharing of benefits derived from their use. The text analyses the tensions between the interests of developed and developing countries arising from differences in, inter alia, the geographical distribution of pathogens, approaches to intellectual property protection, and the consequences of disclosing information about new health threats. It pays close attention to the impact of the recent COVID-19 pandemic, which revealed the shortcomings of existing regulations and provided the impetus for negotiations on a new legal regime on access and benefit-sharing.
The book aims to evaluate the prospects for the development of international regulations on access to pathogens and related benefits, focusing particularly on the WHO Pandemic Agreement and the planned PABS system. The author’s hypothesis is that the current legal regime is imperfect and fragmented; it is further argued that the chances of thorough reform are modest, with only partial improvements likely, including the Pandemic Agreement’s potentially limited positive effects, provided that it enters into force at all. The first chapter of the book outlines the development of international regulations on pathogens, including instruments related to biodiversity protection, treaties, and solutions adopted within the WHO. The second chapter identifies key weaknesses of the current regime, such as the absence of a comprehensive benefit-sharing mechanism and problems associated with patent protection and the sharing of digital data. The third chapter analyses the Pandemic Agreement negotiations and the Agreement itself, as well as the PABS mechanism, treating them as an attempt to address these issues. The conclusion verifies the research hypothesis and analyses potential avenues for reforming the legal regime regulating access to pathogens.
Punkty krytyczne prawnej ochrony wód
(INP PAN, 2025) Rotko, Jerzy
Wyjściową tezą pracy jest stwierdzenie, że prawo wodne ewoluuje na przestrzeni lat, odpowiadając na pojawiające się wyzwania cywilizacyjne. Kluczowe ze współczesnej perspektywy jest przejście od unormowań właściwych dla materialnego prawa rzeczowego do nowoczesnego prawa chroniącego środowisko wodne. Można przyjąć, że etap ten przypada na lata 70. XX wieku. Zakres regulacji prawnej ulega w tym okresie rozszerzeniu i otwiera się nie tylko na zdobycze nauk przyrodniczych i technicznych, ale także na nowe metody administrowania. Obecne unormowania uwzględniają wszystkie najważniejsze źródła zagrożeń dla środowiska wodnego i systemów od wody zależnych. Należą do nich emisje z instalacji przemysłowych, zanieczyszczenia generowane przez aglomeracje oraz emisje obszarowe, związane z działalnością rolniczą. Istotnym czynnikiem legislacyjnego nowatorstwa staje się (nie tylko w Polsce) prawo europejskie. Kulminacją tego procesu jest uchwalenie ramowej dyrektywy wodnej w 2000 roku.
Praca składa się z trzech rozdziałów. Pierwszy ukazuje linię rozwojową polskiego prawa wodnego od ustawy z 1922 r. po obecną ustawę Prawo wodne z 2017 roku. W kolejnych przedmiotem analizy uczyniono dwa wybrane aspekty ochrony wód. Materia rozdziału drugiego koncentruje się na problematyce zanieczyszczeń chemicznych ze źródeł punktowych. Poświęcone jej unormowania, uwzględniające prawo europejskie, wzbudzają liczne problemy interpretacyjne. Wnioski mają przede wszystkim charakter de lege lata. Rozdział trzeci poświęcony został niedocenionej prawniczo problematyce regulacji wód. Pojęcie to należy do polskiego języka prawa od 1922 roku. Podsumowaniem rozważań poświęconych tej instytucji jest wniosek de lege ferenda uzupełnienia katalogu przedsięwzięć zaliczanych do regulacji o przypadki tworzenia/likwidacji wody.